|
Wat volgt is een aanpassing van het artikel verschenen in De Boezingenaar,
maart 2008, jg. 35, nr. 2, p. 38-42. Het werd geschreven naar aanleiding
van de nieuwe kaftfoto van dat nummer, het Grenadiersmonument
zoals het eruitzag kort na de inhuldiging in 1934.
Foto 1 - Het Grenadiersmonument in 1934, kort na de inhuldiging
op 22 april van dat jaar. Een bezoeker onderwerpt het aan een kritisch
onderzoek, terwijl een oldtimer voorbij komt gereden. Achter de
auto is het Withof te zien. De Grenadiersstraat loopt verder naar
Steenstrate. (Foto uit de collectie van Gilbert en Tine Seys-Verstraete)
Het monument, in de Grenadiersstraat, een werk van Commandant Grenadier
Reding, even ten noorden van Lizerne, staat een 100-tal m afzijdig
van de weg Lizerne - Noordschote, waar de Gen. Lotzstraat van naam
verandert in de Middelstraat. Op een breed vierkant podium met 3
treden staat op een hoog geprofileerd voetstuk een hardstenen obelisk,
samen ongeveer 5,5 m hoog. Het geheel is omheind met 17 hardstenen
paaltjes met kettingen verbonden, en met 4 coniferen op de hoeken.
Op de linkerzijkant staat de tekst :
Tot herdenking van de onwrikbare verdediging van het Regiment der
Grenadiers bij den eersten Duitschen aanval met de gassen op 22
april 1915.
Op de rechterkant deze tekst in het Frans. Vooraan op het voetstuk
:
Dit denkmaal werd ingehuldigd door Z.M. den Koning Leopold III
op 22 april 1934.
Ernaast de tekst in het Frans.
Foto 2 - Het monument zoals het er nu uitziet.
In vergelijking met andere W.O.I-gedenktekens in het Ieperse, zoals
nabij Steenstrate het groot metalen Verzoeningskruis
van de Gasaanval, is het eerder bescheiden. Op de hoge kanaalberm
achter Essex Farm Cemetery, op de weg naar Ieper, links juist voor
het viaduct, staat een gelijkaardig monument (49th
West Riding Division), maar dat is met z'n ong. 13 m hoogte
wel indrukwekkender. Er is hoe dan ook weinig dat laat vermoeden
dat de inhuldiging van het Grenadiersmonument in Zuidschote zowat
een hoogdag was in het bestaan van het kleine Zuidschote. En dat
was dan vooral door de aanwezigheid van Koning Leopold III.
Leopold III werd koning op 23 febr. 1934, enkele dagen nadat z'n
vader Albert I om het leven gekomen was (Marches-les-Dames, 17 febr.
1934). Het Grenadiersmonument was het eerste monument dat de jonge
koning persoonlijk kwam inhuldigen, op 22 april 1934, twee maanden
na zijn troonsbestijging. Uiteraard was 22 april 1934 geen toeval
: 19 jaar na de gasaanval van 1915. Dat de jonge koning de moeite
wilde doen om de reis van Brussel naar het onooglijke Zuidschote
te ondernemen om daar een bescheiden monument in te huldigen was
al op zich een evenement. De plaatselijke bevolking apprecieerde
dit, en hele drommen volk kwamen naar deze locatie in de buurt van
Steenstrate. Langs heel de weg vanaf Steenstrate-brug (een goeie
km) werd een haag gevormd, door soldaten van Franse, Britse en Belgische
eenheden die nabij Steenstrate gevochten hadden, en ook door schoolkinderen
met vlaggetjes.
Foto 3 - Even voor het begin van de plechtigheid. Het muziekkorps
van de Grenadiers is op weg naar Steenstrate, waar Koning Leopold
III om 14.30 u. zal aankomen. In de achtergrond de huizen van Lizerne.
De foto is genomen halfweg tussen Lizerne en Steenstrate, aan de
noordzijde van de straat, ongeveer waar nu de grote bocht eindigt.
Let op de tramsporen. (Foto uit de collectie van Gilbert en Tine
Seys-Verstraete)
De koning was geland op het vliegveld van Wevelgem en was vandaar
per auto naar Steenstrate gereden. Om 14.30 u. kwam hij er aan.
De frontsector die in 1915 door de Grenadiers was bezet, was afgebakend
met grote Belgische vlaggen, op korte afstand van elkaar, vanaf
Steenstrate-brug tot de Pypegale (2 km), dwars door de velden.
De plechtigheid aan het nieuwe Grenadiersmonument begon met een
eerste redevoering door Generaal-majoor De Grox. In het Nederlands.
Daarop werd het monument overgegeven aan de gemeente Zuidschote.
De Zuidschootse burgemeester Pecceu dankte en was heel trots voor
de eer die zijn kleine landelijke gemeente te beurt gevallen was
om een koning en andere prominenten op zijn grondgebied te mogen
ontvangen. Minister van Defensie Devèze eerde in zijn toespraak
Albert I, de Koning-Soldaat, en ook Generaal Lotz (die wegens ziekte
niet aanwezig was) als de redder van Steenstrate.
Koning Leopold III koning nam vervolgens plaats op de tribune op
de akker bij dat kleine straatje aan de overkant van het monument.
De jonge vorst stelde er immers prijs op de detachementen van alle
legerafdelingen op het vroegere slagveld te zien defileren.
Een merkwaardig en onvoorzien moment was toen de oud-strijders
spontaan uit de menigte te voorschijn kwamen om voor Leopold III
te marcheren. In de Poperingenaar wordt het als volgt geformuleerd
:
"Welhebbende heeren, burgers, werkers, hier en daar tusschen
een priester - velen nog goed op de been, anderen die met moeite
konden volgen - de stand van elk las men op hun gezicht; velen die
in de heerschende crisisdagen hard te strijden hebben voor hun bestaan
en dat van hun gezin - en allen toch samengekomen om in het gevoel
van broederliefde de droeve dagen van eertijds te herdenken. Een
duizendtal mannen stapten zo voorbij, in rijen van vier, alle standen
dooreen, alle gedachten dooreen, en allen konden dat goed verdragen
en elk was fier er te zijn en elk was vriend met zijn onbekenden
gebuur."
Foto 4 - Deze opname (uit Zondagvriend van 29 april 1934) toont
de tribune met de prominenten en een deel van de aanwezige massa.
De foto is genomen vanaf de achterkant en oostelijke zijde van het
monument. De tribune stond aan de overkant van de huidige Grenadiersstraat.
Toen nog, tot aan de volgende Zuidschootse gemeenteraad, heette
die de Nieuwstraat. In de verte achter de tribune de weg naar Noordschote.
De foto in de inzet toont Koning Leopold III, met links naast hem
Minister van Defensie Devèze. (Foto uit de collectie van
Gilbert en Tine Seys-Verstraete)
Na de plechtigheid was er een heel gedrang, en door de enthousiaste
menigte was het niet eenvoudig om weg te raken. En dat gold ook
voor de koninklijke wagen. Het was een schitterende dag in de geschiedenis
van Zuidschote. De koning was er geweest, en hij had voorwaar alleen
Nederlands gesproken ! En er waren de prominenten geweest, waaronder
ook Bisschop Lamiroy van Brugge, die het monument mede-ingehuldigd
had, daarin bijgestaan door de Zuidschootse pastoor De Jaeghere
en pastoor Jules Vanneste van Boezinge.
Foto 5 - De geestelijken voor het monument bij de inwijding.
In het midden de Brugse bisschop Lamiroy, met links van hem Pastoor
Vanneste (Boezinge) en rechts van hem Pastoor De Jaeghere (Zuidschote).
Koning Leopold III legt bloemen neer voor het monument.
Heden ten dage herinnert uiteraard niets bij dat bescheiden monument
aan die glorierijke dag. Het staat er ietwat eenzaam en verlaten.
Enkele jaren geleden werd er op de trappen aan de voet ervan een
losse herdenkingsplaat gezet :
Paul OOGHE GRENADIER 17-05-1899 08-09-2001 Oorlogsvrijwilliger
Paul Ooghe was de laatste in België levende oud-strijder.
Hij overleed op 102-jarige leeftijd. Cyriel
Barbary was de laatste Belgische oud-strijder.
Foto 7 - Paul Ooghe, overleden in 2001.
Foto 8 - De herdenkingsplaat aan de voet van het monument, verwijzend
naar de laatste Belgische oud-strijder.
***
En toch is er iets aan het monument dat we nog even kort willen
aanstippen. Iets waaraan al een artikel gewijd werd in een vroegere
Boezingenaar, van mei 2003 ("Ligt het paneel in Zuidschote
?")
Een van de grote kunstmysteries in de criminele sfeer is het verdwijnen
is van het paneel De Rechtvaardige Rechters van het bekende Gentse
schilderij Het Lam Gods (Van Eijck). De Wetterse koster-wisselagent
Arsène Goedertier ontvreemdde op een nacht 2 panelen. Het
tweede werd nooit teruggevonden, al duikt van tijd tot tijd in de
media op dat het op het punt staat gevonden te worden. Tientallen
plaatsen zijn al genoemd, maar één ervan, die weliswaar
veel minder aandacht krijgt, is … Zuidschote.
Goedertier zou namelijk banden gehad hebben met een bedrijfje van
palmolie en koffie uit plantages in Kongo, opgericht door enkele
handelaars uit Ieper en Poperinge. Een van de onderzoekers (Willy
Nachtergaele) stelt dat als Goedertier van Wetteren naar Ieper kwam,
hij misschien ook kan gekozen hebben voor het traject Wetteren -
Gent - Deinze - Tielt - Diksmuide - Ieper. Daarbij zou hij voorbijgekomen
zijn in Zuidschote. (Eigenlijk vinden we het traject over Kortrijk
een heel stuk geloofwaardiger.) Is er een of ander verband tussen
het Grenadiersmonument en het vermiste paneel van het Lam Gods ?
Tja … De inhuldiging van het monument op 22 april 1934 was
10 dagen na de diefstal. En in de maand ervoor zou Goedertier zeker
in Ieper geweest zijn. En een week na de onthulling van het monument
kwam de eerste afpersingsbrief van Goedertier aan de Gentse bisschop
toe …
Erg overtuigend is dat allemaal niet om aan te nemen dat hij het
gestolen paneel tijdens de werkzaamheden stiekem onder het monument
zou verstopt hebben. Waarom zou hij het overigens per se willen
verstoppen hebben onder een monument dat kort daarop onthuld zou
worden ? Achterneef Etienne Goedertier herinnerde zich uit verhalen
van z'n vader dat het paneel zich zou bevinden op "een plaats
die ophef zou maken" … Nu is het toch maar een bescheiden
monument. In de voet van het monument zagen we enkele dagen geleden
een barst, maar we konden helaas niet binnen kijken … Mocht
er ooit bij werken aan het monument … In ieder geval zou het
bescheiden monument dan wereldnieuws worden.
Aurel Sercu
Bronnen voornamelijk
|
