| Om begrijpelijke en onbetwiste redenen bedacht Siegfried
Sassoon voor Passendale de metaforiek van de Hel. Dat die hel 90 jaar na datum
alom aan de orde is in gelegenheidspublicaties en -organisaties, is billijk en
passend. Het lot dat de hier verloren gelopen armoedzaaiers uit
Portugal, 'O Exército Português', in België (het Doornikse)
en de meest noordelijke uithoek van Frankrijk beschoren was, is helser, als die
vergrotende trap bestaat, en zeker zo deplorabel.
De dappere zij het hopeloze
bijdrage van de Portugese strijdkrachten en hun figurantenrol in de coulissen
van de Grote Oorlog fascineert vorser Alain Defer uit Saint-Floris (Dépt.
Pas-de-Calais) sinds jaren. Door de jaren heen legde Defer een verzameling aan
van tal van documenten over de frontlijn waar de Portugese militairen in hun quasi-totaliteit
waren geïnstalleerd. In de namiddag van 9 april 1918 behielden die,
in weerwil van onafgebroken vijandelijk artillerievuur dat deze sector en die
van Aire-sur-la-Lys verpulverde, met ware heroïek hun posities tot ze op
dramatische wijze reddeloos zonder munitie vielen. Ook La Couture, bekend van
het Monument voor Portugal en vermeld in o.m. Edmund Blunden's oorlogswederwaardigheden,
viel aan dezelfde vernietiging ten prooi. Een doortocht door Dufer's dorp Saint-Floris
leidt langs een van zeven herinneringsmonumentjes die de locaties markeren waar
de Duitse opmars tot staan werd gebracht. De zgn. 'bornes portugaises' kwamen
tot stand middels een schenking van het land van Pessoa in een samenwerkingsverband
met de Touring-clubs uit Frankrijk en België. Tijdens het decennium
na de Wapenstilstand werden eerder al in België en Frankrijk, van locatie
naar locatie over een breedte van 600 km langs de frontlijn de bekende demarcatiesteentjes
aangebracht. De monumentjes in roos graniet en van ongeveer een meter hoogte waren
een ontwerp van Paul Moreau Vauthier, die het in drie types realiseerde, resp.
met kenmerkende Britse, Franse en Belgische soldatenhelm bovenop. Tal van deze
demarcatiesteentjes raakten tijdens de Tweede Wereldoorlog of tijdens auto-ongelukken
vernietigd. De helm die de demarcatiesteen van Saint-Floris en de zes andere
steentjes bekroont, had verdiend Portugees en niet Frans te zijn. Het dorp diende
inderdaad slechts als rustkantonnement voor Britse regimenten samengesteld uit
Hindoes, Australiërs, Schotten, Canadezen en, met ingang van 1917, uit Portugezen.
Het steentje werd opgericht in de omgeving van de loopgraaf die de Britten er
groeven zodra de Duitse opmars was gestuit. Eén oorlog later, tussen 1940
en 1944, wiste de bezetter als riposte de aanduiding 'Ici fut repoussé
l'envahisseur' (Hier werd de belager voorgoed gestuit) op systematische wijze
uit. Op 'le 14 juillet 1981' werd een marmeren plaat met dezelfde inscriptie opnieuw
aangebracht door de organisatie Le Souvenir français. Een
Portugees expeditiekorps wordt tot stand gebracht en komt vanaf februari 1917
in (Frans-) Vlaanderen aan. Voorzien wordt dat vanaf 27 maart 1918 de Portugezen
door Engelse troepen zullen worden vervangen. Maar tot die aflossing zal het vanwege
het grootsscheepse Duitse eindoffensief niet meer komen. In de vroege ochtend
van 9 april belagen de Duitsers de drie Anglo-Portugese divisies, waarbij ze de
speerpunt van hun offensief met name op de 2de Portugese divisie richten. De confrontatie
zal de geschiedenis ingaan als de Slag van de Leie. Tegen het einde van dezelfde
dag zien de Portugezen zich genoodzaakt terug te plooien. De verliezen belopen
327 officieren en 7 098 manschappen, gedood, gewond of vermist. Het beklagenswaardige
lot van de Portugezen, 'verdoold' in een oorlog waar ze geen uitstaans mee hadden
is een vergeten bladzijde uit een veel te grote oorlog. Als ge van ze leven
in Richebourg - l'Avoué passeert…. Chris Spriet
Geraadpleegd
N.n.,
La borne "portuguaise", vestige d'un carnage. In: La Voix du Nord, zaterdag
25 augustus 2007, p. 14.
Gepubliceerd op deze website 05/10/2008. | 