|
Hooge: zo staat het aangeduid op de kaarten die de Britten
en de Duitsers destijds gebruikten, tegenwoordig wordt 't Hoge geschreven.
Je leest soms ook in oudere geschriften Hooghe en zelfs 't Hooghe.
Het is een gehucht met gelijknamig kasteeldomein dat op de grote
weg van Ieper naar Menen ligt, een viertal kilometer van Ieper.
Nu is er een groot pretpark maar ook een museum
en een Britse
begraafplaats.
 Chronologie
van de voornaamste gevechtshandelingen "op" Hooge:
(vanaf de omgeving van de weg Ieper-Menen, noordelijk tot de spoorwegbedding
over ongeveer één kilometer)
-> 31 oktober 1914: hoewel het front zich op dat ogenblik
nog bij Geluveld bevindt (ongeveer 4 km oostwaarts van Hooge),
wordt het kasteel Hooge geraakt door een Duitse voltreffer.
Op dat ogenblik zijn Britse hogere officieren in het gebouw. Een
generaal en enkele stafleden komen om. Samen met de verwarring
die voortvloeit uit het voortdurend improviseren om het hoofd
te kunnen bieden aan het Duitse numerieke overwicht, voedt deze
toevalstreffer bij de Britse legerleiding de intentie om terug
te trekken. Daardoor zou onder meer Hooge in de nieuwe frontlijn
komen te liggen. Een onverwacht succes waarbij Geluveld kortstondig
wordt heroverd, en de overredingskracht van de Franse bondgenoten
om niet zomaar terrein prijs te geven, doen de Britten van dit
voornemen afzien. Uiteindelijk stabiliseert het front zich voor
de duur van de winter 1914-15, op een drietal kilometer van Hooge.
-> 24 Mei 1915: sinds 22 april woedt de tweede slag rond
Ieper. De gevechten hebben de "de heuvelkam van Bellewaerde"
bereikt. Op 24 mei wordt nogmaals een gaswolk over de Britse
loopgraven losgelaten maar de klimatologische omstandigheden zijn
niet ideaal en bovendien is het verrassingseffekt van dit wapen
is weg. De Duitsers kunnen Hooge vooralsnog niet innemen, maar
iets ten oosten, van op die heuvelrug van Bellewaerde kunnen ze
wel hun uitstekende posities verder consolideren waardoor ze onbelemmerd
zicht hebben over de vijandelijke linies en vooral op een belangrijk
kruispunt met een spoorovergang.
-> 2 juni 1915: de Duitsers slagen er in het kasteelgebouw
en een aantal oostelijk gelegen huizen van Hooge in te nemen.
De "stallingen" en westelijk gelegen huizen kunnen de
Britten behouden. Noordelijk van de grote weg Ieper-Menen hebben
de Duitsers hun dominante posities kunnen uitbreiden van de heuvelkam
van Bellewaerde naar die van het Hooge. De weg Ieper-Menen (vaak
aangeduid als de "Meensesteenweg" ) vormt nu over zowat
een halve kilometer de frontlijn met de Britten in de zuidelijke,
laag gelegen velden. Alleen naar de "stallingen" toe
is er aan de overzijde van de Meensesteenweg, een noordwaartse
uitstulping van de Britse linies.
-> 16 juni 1915: met een massale stormaanval proberen de Britten
hun tegenstanders van de heuvelkammen te verdrijven. Ze kunnen,
ten koste van zeer zware verliezen wat terreinwinst boeken maar
de Duitsers blijven hun dominante posities behouden.
-> 19 juli 1915: vanuit een hoeve hebben de Britten
een tunnel gegraven, een zestigtal meter lang tot onder een door
de Duitsers versterkt punt. Die dag brengen ze daaronder
1500 kilo springstof tot ontploffing en bestormen meteen de ontstane
krater, aangeduid als "Hooge krater". Er wordt
hard gewerkt door de Britten om die krater in te passen in hun
verdedigingsstelsel.
-> 31 juli 1915: de Duitsers zetten vlammenwerpers
in om de krater te heroveren wat ze ook lukt. De Britten worden
volledig uit Hooge verdreven.
-> 9 augustus 1915: bij verrassing slagen de Britten
er in de krater en opnieuw een deel van het kasteelpark te heroveren.
Daarna zullen hier de linies een tiental maanden niet meer bewegen.
-> 25 september 1915: de Britten voeren een afleidingsaanval
uit tegen de Duitse bezetting op de heuvelkammen van Bellewaerde
en Hooge. Ze verliezen 4.000 man aan doden, gewonden en vermisten…
-> 2 juni 1916: iets ten zuiden van Hooge breken de Duitsers
door de Britse linies en veroveren Hill 62.
-> 6 juni 1916: de Duitsers laten vier mijnen ontploffen onder
de Britse stellingen op Hooge en drijven de Canadese bezetting
ongeveer 400 meter terug tot Birr Cross.
-> 13 juni 1916: de Canadezen heroveren Hill 62. Hooge daarentegen
zal meer dan een jaar volledig in Duitse handen blijven.
-> 31 juli 1917: begin van de derde slag rond Ieper.
Na een geweldige beschieting door de Britten van de Duitse stellingen
is de vooruitgang eerder ontgoochelend. Ook het inzetten van tanks
is geen succes. De omgeving van Hooge wordt een tankkerkhof. De
komende dagen en weken zullen de linies geleidelijk oostelijk
bewegen om voor de winter stil te vallen net voor de dorpskern
van Geluveld. Het front bevindt zich ongeveer weer op de posities
van tijdens de winter 1914-15. Door de intense beschietingen is
de verwoesting van landschap en gebouwen totaal.
-> 26 april 1918:door het lenteoffensief van de Duitsers zijn
de Britten weer teruggedrongen tot onder meer Hooge. Die dag besluiten
de Britten, wellicht beïnvloed door acute dreiging na de
verovering door de Duitsers van de Kemmelberg, verder terug te
trekken tot Hellfire corner. De Duitsers volgen en graven
zich in voor de nieuwe Britse stellingen. Ze doen, hoewel ze nog
nooit zover geraakt zijn in die vier jaar, geen pogingen meer
om Ieper binnen te trekken.
-> 28 september 1918: begin van het eindoffensief. De Britten
nemen diezelfde dag nog Geluveld in. De dag nadien zullen ze op
bepaalde plaatsen, samen met Belgische eenheden, de weg Menen-Roeselare
bereiken…
Verduidelijkheden
van de in vet aangeduide woorden
-> Geluveld: een van de belangrijkste "scharnierpunten
" in de eerste slag van Ieper. Vanuit de ruïnes van
het dorp dat aan de oostkant in een zachte glooiing afloopt, hebben
de Britten een uitstekend zicht op de oprukkende Duitsers. Behoud
of verlies van dit dorp had groot strategisch en psychologisch
belang.
-> Kasteeldomein Hooge: lag aan de noordzijde van de
weg Ieper-Menen. Het kasteelgebouw (Duits) en de stallingen (Brits)
lagen een jaar lang ( juni 1915-juni 1916) in de eerste linies.
-> Tweede slag van Ieper: begon op 22 april 1915 met
de beruchte chloorgasaanval van Steenstraete (weg Ieper-Diksmuide)
tot voorbij Langemark. Doordoor kwam het front in verschillende
fases veel dichter bij Ieper te liggen.
-> Heuvelkam van Bellewaerde: vanuit het westen (Ieper)
loopt het reliëf op vanaf de Drieblotenbeek. Meer noordelijk
vormt dat een helling naar Bellewaerde toe die door de het dal
van de Bellewaerdebeek zuidelijk gescheiden wordt van de helling
naar Hooge. Beide heuvelkammen bieden een uitstekend zicht op
Ieper.
-> Gaswolk: vanuit cilinders (soort "flessen")
werd gifgas gelost dat door een gunstige windrichting gedreven
werd over de vijandige linies. Eigenlijk is dat "strijdmiddel"
maar enkele keren een "succes" geweest. En de mogelijkheid
waarin het kon aangewend werden zijn voorspelbaar, namelijk als
de wind uit de Duitse stellingen waait. Dit moest dan in Vlaanderen
"noordnoordoostelijk" tot "zuidzuidoostelijk"
zijn en naarmate de Ieperboog inkromp, werden de "mogelijkheden"
beperkter, al hoefde de drijfrichting niet altijd volledig haaks
te zijn op de linies van de vijand. Aanvankelijk primitieve gasmaskers
brachten meer en meer soulaas. Later zullen nog dodelijker gifgassen
aangewend worden die als granaatvulsel afgeschoten werden.
-> Belangrijk kruispunt met spoorovergang: lag een
groot deel van de oorlog pal in het gezichtveld van de Duitsers.
Het was de kruising van de wegen Ieper-Menen en Zillebeke-St Jan.
Er was ook nog spoorovergang van de lijn Ieper-Roeselare. De Britten
noemden dit kruispunt: "Hellfire corner" en werd omschreven
als een van de gevaarlijkste plaatsen aan het westelijk front.
-> Hoeve: langs de noordelijke kant van de weg Ieper-Menen
stond er een hoeve (de Britten heten haar Bull Farm).
-> "Hooge krater": de explosie veroorzaakte
een krater van veertig meter doorsnede en zes meter diep. De zogenaamde
"lip" of kraterwand werd gevormd door vijf meter hoog
opgeworpen aarde waardoor er dus een ogenschijnlijke diepte was
ontstaan van elf meter. Die krater werd een goede schuilplaats.
De wand was een ideale borstwering en uitkijkpunt. Het kwam er
voor de Britten dan ook op aan die krater zo snel mogelijk na
de explosie te bezetten om de Duitsers voor te zijn. Het reactievermogen
van die Duitsers was in die omstandigheden soms ronduit verbazend
in die mate dat het een echte wedren kon worden tussen de beide
partijen. In Ploegsteert werden zefs na overwegingen hieromtrent,
de mijnladingen geplaatst door de Britten zelfs niet ontstoken
omdat het tactisch resultaat wel eens negatief had kunnen zijn…
Een van die mijnladingen zou in 1955 na een blikseminslag vooralsnog
ontploffen.
-> Versterkt punt: de Duitsers noemden het een "redoubt"(schans):
een goed uitgebouwd verdedigingcomplex waar materiaal en mensen
zijn samengetrokken. Later in de oorlog zullen die stevig "gebetonneerd"
worden.
-> Vlammenwerpers: werden bij Hooge voor eerst door
de Duitsers aangewend tegen de Britten (de Fransen hadden er al
vroeger "kennis" meegemaakt). Duitse soldaten droegen
de "lading" op hun rug in stalen cilinders die gevuld
waren met kerosine en petroleum. Via een slang liet men hieruit
het mengsel brandend ontsnappen. Dit gaf een vlam van wel dertig
meter vergezeld van een enorme, pikzwarte rookontwikkeling.
-> Bij verrassing: reeds dagen voordien werd de artilleriebeschietingen
opgedreven zonder dat er een aanval volgde tot op die bewuste
9de augustus de Duitsers niet echt alert meer waren …
- Afleidingsaanval: heeft op zichzelf geen doel, maar
wil troepen van de tegenstander binden zodat die niet kunnen ingezet
worden op plaatsen waar men ook aanvalt met de bedoeling wel terreinwinst
te maken. Halfweg september 1915 hadden de Britten een grote aanval
gelanceerd bij Arras.
-> "Hill 62": een punt op een glooiing ten
zuidwesten van Hooge op ongeveer een kilometer. Nu staat daar
een monument en is er een museum.
-> "Birr Cross": weeral zo een Engelse naam
voor een kruispunt op de weg Ieper-Menen beneden de helling van
Hooge. In de omgeving is daar nu een Britse
begraafplaats met die naam.
-> Derde slag rond Ieper: of de slag van Passendale.
Begon op 31 juli 1917 en zal honderd dagen duren.
Situatieschets
van Hooge en onmiddellijke omgeving
-> Het kasteelpark: met uiteraard het kasteelgebouw
en de stallingen. Er liep ook een statige dreef vanuit de richting
Zonnebeke, die voorbij het kasteelgebouw afdraaide naar de grote
weg Ieper- Menen. In de noordwestelijke hoek van het park was
een vijver: gevormd door een afdamming van de Bellewaerdebeek.
Na de oorlog werd alles herbouwd maar niet meer exact op dezelfde
plaats. Nu is het domein grotendeels ingenomen door een pretpark.
-> de behuizing van Hooge: langs weerzijden van Meenesteenweg,
werd ze ingewerkt in de verdedigingstelsel van de strijdende partijen.
Zo spraken de Britten van "The Wall", een huizenrij
rechts van de weg richting Menen die door de Duitsers als een
heuse stelling was uitgebouwd.
-> de duiker "The Culvert": bevindt zich
waar de Drieblotenbeek onder de Meensesteenweg loopt. Hij deed
voor de Britten dienst als verbandplaats.
-> "Sanctuary wood" (bos): noemden de Britten
het bos dat ook nu nog ten zuiden van de Meense steenweg ligt.
De Britten hadden hun linies in het bos, de Duitsers hoofdzakelijk
aan de oostelijke rand van het bos. Die linies verbonden door
dat bos Hooge in het noorden met Hill 62 in het zuiden. Het bos
is nu toegankelijk voor wandelaars.
-> "Zouave wood" (bos): lag ten zuiden van
de huidige Britse begraafplaats. Was voor de Britten een uitvalbasis
naar Hooge. Is thans akker- en weiland.
-> "Bellewaerde farm": lag (ligt) op de Bellewaerde
heuvelrug. In de onmiddellijke omgeving werden verwoedde gevechten
geleverd. Tussen die hoeve en de spoorweg werden door de Britten
meerdere ondergrondse explosies veroorzaakt. In de omgeving staan
twee Britse gedenktekens, een ervan voor 12 omgekomen "ondergravers".
-> "Railway wood" (bosje ): was (is) bosje
op de rand van de oude spoorwegbedding, nu verkeersweg. Lag binnen
de Britse linies en halverwege de heuvelkam van Bellewaerde die
langer is dan de helling van Hooge doordat de beek waarin ze afvloeit
daar al van noord naar noordwest is afgebogen.
-> "Y-wood" (bosje): kreeg die benaming om
haar Y-vorm. Lag bijna beneden de heuvelkam van Bellewaerde. Is
verdwenen.
-> "Witte-Poort farm": lag ( ligt ) westelijk
achter het Y-wood. Ze gaf de Britse troepen enige bescherming.
Besluit
In de eerste oorlogshelft werd verwoed gevochten om de strategische
hoogten rond Hooge. Die plek kreeg constante aandacht van de hoogste
legerleiding en aanhoudende belangstelling van de internationale
pers. In 1918 toen het front beweeglijker werd, was Hooge een plek
als een ander…
Literatuur
Een uit het Engels vertaald boekje "Sanctuary
Wood & Hooge" behandeld uitvoerig de vermelde plaatsen.
Alleen het chronologisch kader is niet altijd even duidelijk. Deze
samenvatting kan hierbij helpen. Ook in "Modder voor het Vaderland"
van Roger Lampaert worden de gevechten op "Hooge" uitvoerig
beschreven. Degelijke kaartjes verduidelijken de "toestand
op het terrein". Veel leesgenot….
Dank aan Freddy Vandenbroucke voor deze bijdrage.
|
