|
In augustus 1914 begon de Grote Oorlog, en honderdduizenden
soldaten trokken naar de loopgraven, het noodlot tegemoet. Al gauw
bleek dat een snelle overwinning ondenkbaar was, en het Westelijke
Front werd de dodelijkste plaats ter wereld. Maar in december volgde
een onwaarschijnlijke overwinning. Het was geen overwinning van
generaals of van wapens, maar een overwinning, zoals de wereld er
nog nooit één gezien had...
WO I ging de geschiedenis in als het ultieme voorbeeld van de gruwel
en zinloosheid van oorlog. De zwaarste gevechten vonden plaats op
een dunne strook land tussen Duitsland, Frankrijk en België.
Deze oorlogszone werd vereeuwigd als het Westelijke Front. Iedereen
dacht dat deze oorlog slechts een kwestie van maanden zou zijn.
Tegen dat de eerste Britse troepen aan het front aankwamen, hadden
de Duitsers het grootste deel van België en de Franse grens
bezet. Maar door de komst van de Britse troepen werd hun opmars
tot stilstand gebracht. De geallieerden groeven zich in, en tegen
de late herfst werd het duidelijk dat de geallieerden de Duitsers
niet konden terugdringen.
Maar al snel ontdekten de vijanden dat hun grootste vijand het
weer is. Het was eind november, en door de overvloedige regen stonden
de loopgraven onder water. De soldaten hadden echter geen keuze,
en omdat zij dagen en weken doorbrachten onder die barre omstandigheden
werden ze al snel ziek; bevroren ledematen, koudvuur en voetrot
kostten meer levens dan de vijand. In een misplaatste poging om
het moreel op te krikken, lanceerden de geallieerden op 19 december
een groot offensief. Zowel Duitse als geallieerde troepen stierven
in nooit gekende aantallen, en het moreel van de overlevenden zakte
tot een dieptepunt. De hoofdkwartieren maakten zich zorgen; zij
vreesden militaire lethargie. En hun ergste vrees werd bewaarheid.
Er gebeurt iets vreemds in de Duitse linies. Er klinken geluiden,
die ze nooit verwacht hadden. De Duitsers zijn aan het zingen! Is
dit weer een list?
De geallieerde soldaten reageerden op de enige manier die ze konden:
ze zongen terug. Al snel zongen beide kampen dezelfde liederen,
ieder in hun eigen taal. De Duitsers introduceerden de wereld aan
iets geheel nieuws: kerstbomen en de kerstman. En dan gebeurde het
vreemdste van allemaal: de Duitsers nodigden hun vijanden uit om
samen met hen kerst te vieren.
Het geallieerde hoofdkwartier was woedend. Verbroedering met de
vijand was ontoelaatbaar, en moest onmiddellijk stopgezet worden.
Maar de officieren in het hoofdkwartier, die zich aan het kerstbuffet
zetten, waren veraf voor de soldaten. De soldaten besloten dat kerst
belangrijker was dan bevelen.
"Er lagen twee Franse doden tussen onze linies, en de
Duitsers hielpen ons om een graf te graven. Eén van de
officieren leidde de begrafenisplechtigheid. Dat was iets dat
ik nooit zou vergeten. Zowel Duitsers als Britten die de laatste
groet brachten aan Franse doden."
Soldaat Alex Walker
Achtentachtig jaar later vond er op de slagvelden rond Ieper een
nieuwe ontmoeting plaats. Rudolf Zemisch en Barbara Littlejohn hadden
beiden de verhalen gehoord van hun vader. Achtentachtig jaar geleden
legden hun vaders de wapens neer en ontmoetten elkaar tussen de
linies. Alhoewel Rudolf en Barbara elkaar nog nooit ontmoet hadden,
vertelden ze beiden hetzelfde verhaal, en vulden bij elkaar de kleine
details aan van hoe hun vaders elkaar de hand schudden.
"Beste papa, mama en de meisjes,
Ik schrijf jullie gewoon om te zeggen dat ik een hele leuke
kerst heb gehad. Dit was het mooiste voorbeeld van vrede en goede
wil dat ik ooit gezien heb. Eén van onze officieren nam
een foto van Duitsers en geallieerden samen. Mensen van beide
linies ontmoetten elkaar in niemandsland, en we brachten er de
dag door. We ruilden sigaretten. Het was een beetje zoals het
volk bij een voetbalwedstrijd, weet je. En we ruilden allerlei
dingetjes om te eten, net zoals schooljongens thuis."
Uit een brief van soldaat Leslie Walkinton
Maar aan de vrede kwam een einde. De veldofficieren werden onder
druk gezet door de hoofdkwartieren, en de geallieerde officieren
kregen het bevel om onmiddellijk het vuur te openen op de vijand.
Op vele plaatsen werden ongewapende Duitse soldaten afgemaakt, en
dikwijls stierven zowel Duitsers als geallieerde soldaten onder
het vuur van hun officieren. Tegen de helft van januari 1915 was
de oorlog langs het volledige front hervat.
"Wij Duitsers hebben goed gelachen toen de Schotten onthulden
dat ze geen ondergoed droegen onder hun kilt. We floten en riepen,
telkens als we een blik opvingen van het blote achterste van gisteren's
vijand."
Soldaat Hamid Maulid
Alhoewel de kerstvrede van 1914 hier en daar een vervolg vond tijdens
de volgende kerstdagen van WO I, was er nooit meer dat gevoel van
vertrouwen. De jaren die volgden brachten alle gruwelen van de moderne
oorlog naar boven: tanks, gifgas en luchtbombardementen. De gruwel
van WO I zal nooit vergeten worden. De kerstvrede van 1914 ook niet...
"Een kerst zonder vijand" werd uitgezonden door Vitaya
in december 2002. Het programma in kwestie is een Engels programma
van The
History Channel.
|
