Wereldoorlog I in de Westhoek - The Great War in Flanders Fields

Bijdrage van Philippe Vindevogel in "Rond Den Beverinck", driemaandelijks tijdschrift van de Heemkring van Pervijze - Oostkerke - Lampernisse - Stuivekenskerke - 2005, 4e jaargang nr. 2

In de avond van 1 december 1914 kende Lampernisse een drama, dat doorheen de nevelen van de tijd omzeggens in de vergeethoek geraakt is. Niets herinnert nog aan wat toen gebeurde in het kerkgebouw: een Duitse obus sloeg in en 43 Franse Alpijnse Jagers van het 23° BCA, 2 Belgische soldaten en 2 burgers lieten het leven. Velen werden gewond. Sommigen stierven nog dagen nadien ten gevolge van hun verwondingen in verschillende veldhospitalen. Haastig werden de slachtoffers van het eerste uur begraven in een massagraf voor de kerkingang. Een gemeenschappelijk naambord en enkele Alpenbaretten en bloemenkransen herinnerden in de eerste nadagen aan dit drama.

Ondertussen zijn we gestart met een onderzoek naar wat gebeurde en naar de slachtoffers van deze tragische nacht van 1 december 1914.
Dé aanleiding voor schrijver dezes was een toevallig treffen te Lampernisse in de zomer van 2004. Twee mensen waren speciaal vanuit Zuid Frankrijk afgereisd naar Vlaanderen om te zoeken naar restanten van hun gevallen familielid, Jacquet Jaecques, één van de 43 Alpenjagers. Ik had reeds wat gelezen omtrent het drama en enkele foto's gezien, maar daar hield het dan ook op. Gelukkig kon ik de plaats aanduiden waar het massagraf was en wat schamele uitleg verstrekken. Meer was er niet. Het raakte mij dat er geen enkele plakette of enige vorm van herinnering melding maakte van dit bloedbad. Nochtans geen alledaags feit, laat staan iets om zomaar te vergeten.

Wel is er in de kerk, rechts van de ingang, een bas reliëf met de namen van de gevallen burgerslachtoffers. Daarop staan de namen van beide burgers die vielen onder dit bombardement. Nergens namen van Fransen of Belgen, of toch… onlangs vond ik het graf van één van die Belgen, Pieter Winten. Hij ligt begraven naast de kerk. De zerk draagt zelfs een foto van deze soldaat.

Intussen neemt de zoektocht grote proporties aan. Ik schreef alle gemeentebesturen, de 'mairies' en de 'hôtel de Ville's' aan en van de meeste kreeg ik antwoord. Tot op heden heb ik heel wat geboorte- en overlijdensaktes in kopie ontvangen. Zelfs met enkele families kwam ik in contact en kreeg ik fotomateriaal. Het wordt een lijvig dossier.

Toch blijven er hiaten: weinig info over hun begraafplaats. Ze lijken vaak in nevelen te zijn opgegaan. Op enkele oorlogsmonumenten staan ze tussen de gevallen dorpelingen, 'Mort pour la France'… In vele dorpen lijken ze vergeten…

Een lijvig dossier wordt het intussen wel.
We plannen om binnen afzienbare tijd een HERDENKINGSCOMITE op te richten.
Daartoe doen wij bij deze een oproep aan allen die zich in dit comité willen inzetten, hun naam op te geven bij Philippe Vindevogel, Schoorbakkestraat 15 - 8600 Pervijze-Diksmuide, tel. 051.555107, fax : 051.555912 of via e-mail: philippevindevogel@tiscali.be.
Naar de toekomst voorzien we het ijveren voor een blijvende herdenkingsplaat of monument met de namen van de gesneuvelden en een ceremonie met alle instanties die er betrekking op hebben alsook een tentoonstelling. Veel voornemens die kunnen slagen met veel helpende handen. We doen ook een beroep op de plaatselijke politici, het stadsbestuur, de cultuurinstanties en vaderlandslievende verenigingen en herdenkingscomités. Veel toekomstplannen dus. Wij hopen dat we ze met velen kunnen uitvoeren, ter herinnering aan de Grote Oorlog in het stille dorp Lampernisse.

Alvast geven we hier al een kort overzicht van wat in die eerste oorlogsdagen in Lampernisse geschiedde.

Op 1 december 1914 viel een obus op het kerkgebouw. In het gebouw rustten vele soldaten uit van het Franse leger. Het waren "Chasseurs Alpins", Alpenjagers van het 23° B.C.A. (Bataillon Chasseurs Alpins) van de kazerne van Grasse bij Nice (Frankrijk).

Er waren talrijke doden te betreuren: 43 Franse soldaten, 2 Belgische en 2 burgers! En 150 gewonden werden afgevoerd.

De militairen werden begraven voor de kerk in een massagraf. In 1919 zouden ze zijn overgebracht naar het soldatenkerkhof te Merkem, zo werd althans overgeleverd. Maar daaraan twijfel ik sterk. Aannemelijker is dat begin de jaren twintig van vorige eeuw de resten werden opgedolven en de Alpenjagers bijgezet werden in een ossuarium. Zou het dit van Kemmel kunnen zijn? Alvast leidt onze zoektocht naar de laatste rustplaats van deze 43 Fransen nergens. In hun dorpen van oorsprong zijn ze niet begraven. Waar dan wel? De Franse overheid heeft weinig gegevens ter beschikking. Veel archief hieromtrent werd vernield tijdens de tweede wereldoorlog.

In die dagen werd de kerk zwaar gehavend. Ondanks het verzet van de toenmalige pastoor E.H.Lootens verwijderden de Fransen alle houten meubilair en de wondermooie communiebank. Samen met Zuster Agnes wist de pastoor echter een en ander te redden: de staander voor de Godslamp, de ivoren Christus van Duquesnoy, allerlei zilverwerk en enkele schilderijen.

In de avond van nieuwjaardag 1915 viel een obus op de sacristie. Deze werd totaal vernield.

18 augustus 1915, zonsondergang.
De kerk wordt in brand geschoten door de Duitse artillerie aan de overkant van de IJzer. De brand die ontstond was licht, maar de militaire overheid verbood alle bluswerken! Omstreeks middernacht stond het ganse gebouw in lichterlaaie. De reus van Lampernisse gaf de geest… De eeuwenoude klokken smolten weg en de klokkenspijs werd nadien gebruikt om vingerringen te maken… Zo ontstond het gezegde dat alle vingerringen op het front gemaakt waren met klokkenspijs van Lampernisse.
Na de brand stond de kerktoren nog overeind en werd hij ingericht als observatietoren.

We schrijven 8 november 1915. De Belgische troepen bliezen de machtige reus van Lampernisse op. Met 350 kg springstof werd de toren tot puin herleid. We weten dat de wegen van de gemeente hersteld werden met puin van de toren. Zo zijn er zeker nog sporen te vinden op de steenweg naar Fortem (Alveringem) en de weg naar Zoutenaaie.

In die dagen vroeg men om een barak op te richten opdat de overgebleven inwoners ter kerke konden gaan. Dit werd geweigerd omdat het oorlogsgevaar te groot bleek en omdat het dorp te zwaar geteisterd was. De gelovigen van Lampernisse trokken naar de kerk van Alveringem.
Lampernisse lag verlamd voor enkele barre oorlogsjaren…

We kunnen hen niet direct thuiswijzen.
De vorige namen, gemerkt met een asterix (*) komen wel voor op het gedenkteken, zij het vaak in gewijzigde schrijfwijze.

Gedenkkruis met de namen der gesneuvelden. Bemerk de baretten van de Chasseurs Alpins en de namenlijst. Ze werden allen begraven in een massagraf, juist naast de ingang van de kerk.

NAAM correct	vermeld als	°plaats	°datum	graad
ANTECH Marius Henri	ANTECH	Pauligne (Aude)	03.12.1893	2° Klas
ARNAUD Louis Romain Rosé	ARMAND	Marseille (B.d.Rhône)	11.09.1889	1° Klas
AUROUX Claude	-	Bruile (Allier)	04.01.1878	Sergeant
BARRIOL Marius	BARIOL	Carpentras (Vaucluse)	27.08.1894	2° Klas
BLANC Victorin Marius Daniël	BLANC	Brignoles (B.d.Rhône)	14.12.1889	1° Klas
BUFFIERE Albert Jean	BUFFIERE	St.Alban (Lozère)	13.01.1891	2° Klas
CABROLIER Emile Gaston	CABROLIE	Marseille (B.d.Rhône)	01.04.1894	2° Klas
CANCE Elie Justin Disiré	CANCE	Mailhoc (Tarn)	07.09.1892	2° Klas
CATHALA Justin Célestin	CATHALIE	Montirat (Tarn)	08.06.1890	1° Klas
CHASTEL Paul Amedé	CHASTEL	-	12.01.1891	1° Klas
CONDIS Jean Marie	GONDIS	Rieux (Hte Garonne)	29.05.1891	2° Klas
DHUEL Pompée Julien Aristide	DUHEL	Pommiers près …	12.11.1889	2° Klas
DURAND Clovis Remi	DURAND	Rogues (Gard)	12.02.1893	2° Klas
FRAICHE Louis Léon Antonin	FRAICHE	C.St.Benoit (Aude)	12.08.1892	2° Klas
JACQUET Ja(c)ques	JACQUET	Châtelmontagne (Allier)	25.09.1877	1° Klas
	JEAN LOUIS	-	-	-
-	-	-	-	-
LADREYT Auguste Louis	LADREYT	St Genet Lachamp (Ardèche)	22.08.1891	2° Klas
LAFONT Sulhy Prosper François	LAFFOND	Turries (B.Alpes)	09.03.1894	2° Klas
-	LAURENS	-	-	-
-	LATIL	-	-	-
LOUIS Leopold Adrien	LOUIS L.	Manosque (B.Alpes)	22.01.1875	2° Klas
MARAZEL François Auguste	MARAJEL	La Ver…..(Gard)	16.03.1894	2° Klas
-	MARINO	-	-	-
MARTIN Gabriel Henri	MARTIN	Laval (Gard)	12.01.1892	2° Klas
MAURE Honoré	MAURE	…..(Var)	10.01.1890	1° Klas
MAYAUD Pierre Auguste Gabriel	MAYAUD	Beauchastel (Ardèche)	11.06.1875	2° Klas
MORENAS Pascal Michel Louis	MORENAS	Mane (B.Alpes)	21.04.1889	2° Klas
MOUCADEL Arthur	MOUCADEL	Fontevielle (B.d.Rhône)	10.10.1888	2° Klas
MOULINET Jean Baptiste	MOULINET	Buxières les Mines (Allier)	28.01.1878	2° Klas
MURATI Noël	MURATTI	Murato (Corsica)	04.06.1894	2° Klas
PANSECCHI Jean Baptiste	PANSECCHI	Pietra Piarazzi (Italië)	18.07.1894	2° Klas
PAOLANTONACCI Mathieu	PAOLAN	Tonacci Gressoto Prugno (Corsica)	07.07.1899	2° Klas
PAZIER Charles Honoré	PARIER Srgt	Cannes (Alpes Maritimes)	29.06.1889	Sergeant
-	PEIRE	-	-	-
PERINI Alfred Jean Léon	PERRINI	Marseille (B.d.Rhône)	03.06.1891	2° Klas
POLETTI André	POLETTI	Castillo di Rosttini (Corsica)	24.06.1894	2° Klas
PRIN - CLARIO Alexandre	PRIN	Marseille (B .d.Rhône)	18.09.1888	2° Klas
RAVEL Louis Fernand	RAVEL Sergt	….(Var)	11.12.1891	Sergeant
RECORD Auguste Philippe Louis	RECORD	Lacrouzette (Tarn)	13.08.1894	2° Klas
ROCCAS Joseph Louis	ROCCA	…(B.Alpes)	07.07.1888	1° Klas
RIOMAL Paul JOSEPH	RIOMAL	Caprl Spagnac (Lozère)	19.02.1889	Korporaal
SEZE Angelin Joseph	SEZE	Tourettes (Var)	26.07.1890	1° Klas
-	SICARD	-	-	-
Belgische Gesneuvelden:
VERBEEK Pierre Hubert	Capl P. VERBECK	Ophoven	-	5° L.A. Genie
WINTEN Pierre Guillaume	VINTEN Soldat	Lanaken	-	5° L.A. Cie Telegrafie

Deze gegevens worden nog verder verfijnd.
Dit artikel over het DRAMA VAN LAMPERNISSE wordt vervolgd in een volgend nummer van het tijdschrift van de heemkring "Rond Den Beverinck". We hopen ooit een monografie te kunnen uitgeven met gegevens en fotomateriaal.